Rối loạn lipid máu trên bệnh nhân đái tháo đường
Lipid máu là gì?
Cholesterol là dạng mỡ trong máu, có rất nhiều loại khác nhau . Trong đó 2 dạng ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe là Cholesterol HDL và Cholesterol LDL
- Cholesterol HDL ( viết tắt là HDL) là loại cholesterol tốt, có lợi cho sức khỏe. HDL giúp loại bỏ cholesterol xấu ra khỏi cơ thể
- Cholesterol LDL ( viết tắt là LDL) là loại cholesterol xấu. Nếu tăng cao trong máu sẽ gây nên những mãng xơ vữa trên thành mạch máu, làm hẹp các mạch máu gây ra những biến chứng trên các cơ quan khác như: não, tim, mạch máu ngoại biên…
Triglyceride là một dạng khác của mỡ trong máu. Ít quan trọng hơn so với LDL trong việc gây xơ vữa động mạch, tuy nhiên, khi tăng cáo có thể gây ra viêm tụy cấp, tai biến mạch máu não…
Lipd máu tăng cao gây ra những hậu quả sau:
Tăng LDL có thể gây ra xơ vữa động mạch dẫn đến những biến chứng sau
- Tai biến mạch máu não
- Biến chứng trên tim : Tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, suy tim,
- Bệnh động mạch ngoại biên: tắc động mạch ngoại biên
- Tổn thương thận
- Tổn thương đáy mắt
- Tăng Triglyceride gây ra những biến chứng sau:
- Viêm tụy cấp
- Gan nhiễm mỡ
Những nguyên nhân gây rối loạn mỡ máu:
- Ít hoạt động: Ít tập thể dục có thể làm giảm nồng độ HDL cholesterol tốt.
- Béo phì: làm tăng Cholesterol xấu LDL và giảm Cholesterol tốt HDL
- Chế độ ăn uống: Ăn nhiều chất béo bão hòa và cholesterol góp phần làm tăng cholesterol và triglyceride trong máu.
- Hút thuốc: làm tổn thương các thành mạch máu, dễ gây xơ vữa động mạch. Hút thuốc lá làm giảm nồng độ HDL.
- Bệnh đái tháo đường type 2: nồng độ đường trong máu cao mãn tính dẫn đến thu hẹp các động mạch.
- Di truyền: Tăng triglyceride có tính di truyền
- Rượu bia: làm tăng cao triglyceride
- Do một số bệnh: suy giáp, suy thận…
- Do thuốc : thiazide, estrogen, corticoides…
Mối liên hệ giữa Đái tháo đường và Lipid máu
Bệnh nhân tăng Triglycerie hay giảm HDL có nguy cơ cao bị đái tháo đường type 2
Dạng rối loạn lipid máu thường gặp nhất trên bệnh nhân đái tháo đường type 2 là tăng Triglyceride và giảm HDL.
Đái tháo đường type có xu hướng tăng xơ vữa động mạch, ngay cả khi LDL không tăng trong máu
Kiểm soát đường huyết tốt sẽ giúp giảm Cholesterol LDL cholesterol và triglyceride.
Thức ăn nên tránh khi bị đái tháo đường
Cholesterol có nguồn gốc từ động vật, thức ăn chứa nhiều cholesterol nhất là trứng và gan.
Những thức ăn khác nên tránh:
- Sản phẩm có nguồn gốc từ sữa
- Bơ
- Kem
- Hải sản: tôm cua…
- Nội tạng động vật ( não, thận…)
- Thịt vịt, da gà
Những thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa nên tránh:
- Thịt bò, bê
- Thịt gia cầm
- Thịt chế biến sẵn như xúc xích, Processed meats (such as hot dogs, sausage, bologna, and salami)
- Lòng đỏ trứng
- Bơ
- Sữa nguyên kem (như pho mat, sữa, kem)
Một số thực phẩm từ thực vật cũng nên tránh vì chứa nhiều chất béo bão hòa:
- Dầu cọ
- Dầu dừa hay nước dừa
- Dầu phộng, đậu phộng
Mỡ dạng Trans
Acid béo dạng Trans hay mỡ dạng trans được tạo thành khi dung dịch dầu thực vật được nấu với sự hiện diện của hydrogen. Quá trình này giúp thực phẩm cứng hơn khi để trong nhiệt độ phòng nhưng cũng tạo ra nhiều mỡ trans.
Mỡ trans tìm thấy nhiều trong thực phẩm:
- Thực phẩm đút lò
- Bơ Margarines
- Bánh snacks
- Thức ăn chế biến sẵn
- Thức ăn chiên
Mỡ Trans fats làm tăng cholesterol xấu LDL và hạ thấp cholesterol tốt HDL.
Cần hạn chế rượu bia và ngưng thuốc lá
Một số trường hợp tăng triglyceride nhiều cần hạn chế trái cây ngọt
Những thức ăn nên ăn khi bị tăng mỡ máu
Bột yến mạch, cám ( gạo lức) và thức ăn chứa nhiều chất xơ
Có thể giúp giảm cholesterol xấu LDL
2. Cá và omega-3
Ăn mỡ cá có thể tốt cho tim mạch vì chứa nhiều acid béo omega-3 , giúp giảm huyết áp và giảm hình thành cục máu đông trong mạch máu.
Những cá chứa nhiều omega 3 là:
- Cá thu
- Cá hồi
- Cá trích
- Cá ngừ
- Cá bơn
3. Quả óc chó, quả hạnh và các hạt khác
Theo FDA, ăn khoảng 42 gr hạt có thể giảm nguy cơ tim mạch
4. Dầu Olive
Dầu Olive chứa nhiều chất chống oxy hóa có thể giúp hạ cholesterol xấu LDL
FDA khuyến cáo sử dụng 2 muỗng dầu olive mỗi ngày sẽ tốt cho tim mạch.
Thuốc điều trị
Khi tăng cholesterol hay Triglyceride, bác sỹ có thể sẽ kê toa thuốc hạ lipid máu.
Nếu Triglyceride > 500 mg/dl, bệnh nhân có nguy cơ cao bị viêm tụy cấp. Có thể cần phải nhập viện để được theo dõi và điều trị trong bệnh viện
Mục tiêu điều trị trên bệnh nhân đái tháo đường là:
Cholesterol LDL <100 mg/dl
Cholesterol HDL >45 mg/dl
Triglyceride <200 mg/dl
Theo dõi điều trị:
Vì lipid máu thay đổi rất chậm nên bệnh nhân có thể cần xét nghiệm mỗi 6 tháng để theo dõi điều trị
